Utangaç biriyseniz, muhtemelen bu kişilik özelliğinin farkına hayatınızın ilk yıllarında varmışsınızdır. Diğer çocuklar için normal ve eğlenceli olan bazı durumların sizin için tehdit edici olduğunu keşfetmiş olmalısınız. Öyle ki, size bu kadar rahatsızlık ve ıstırap veren sosyal dünyadan kendinizi kurtarmak için saklanıp sığınma ihtiyacı duymuş olabilirsiniz.
Peki, utangaç olmak bir sorun mudur? Utangaçlık, farklı derecelerde kendini gösteren bir kişilik özelliğidir. Örneğin, bazı insanlar davranışlarında sadece belirli bir utangaçlık gösterirken, diğerleri için bu, hayatlarını tamamen kısıtlar. Durum ne olursa olsun, bireylerin sosyal kaygı ve sıkıntı yaşadıkları türden bir profildir.
Burada dikkat edilmesi gereken kısım kişilerin sıkıntı yaşamasıdır. Aslında, içe dönük bir insanı utangaç bir insandan ayıran unsur budur. Sıkıntı hissetmek, reddedilmekten korkmak, kendini aptal durumuna düşürmekten korkmak ve başkalarına ifşa olmaktan korkmak anlamına gelir. Bunlar son derece sınırlayıcı boyutlardır. Bunlara, size sessiz ama yinelenen bir rahatsızlık veren, son derece kritik ve yorucu bir öz-farkındalık duygusu neden olur.
Kendinizi bu profille özdeşleştirirseniz, muhtemelen kendiniz hakkında her zaman iyi hissetmezsiniz. Dahası, dünya dışa dönüklere, korku tanımayan ve yüksek sesle konuşmaya cesaret edenlere ait gibi görünüyor. Peki, neden bir kısım insan hayatın tadını çıkartırken diğerleri kendi içsel süreçleri ile boğuşup fırsatları kaçırıyor?
Çevre, genlerden daha önemlidir
Pek çok insan, utangaç çocukların dünyaya bu çekingen mizaçla geldiklerine inanır. Bu tamamen doğru değildir.
Bu kişilik özelliği üzerine tek yumurta ikizleriyle çok sayıda çalışma yapılmıştır. Örneğin, yapılan bir araştırmada utangaçlığın genetik bir tetikleyicisi olsa da bu değişkenin yüzde 100 kesin veya kesin olmadığını iddia edilmiş ve uyumlu bulgulara rastlanmıştır. Aslında, araştırmacılara göre, utangaç ve çekingen bir kişilik örüntüsü geliştiren bir bireyde çevre, genlerden daha önemlidir. Hatta bazen ikizler bile farklı karakterler geliştirir.
Bir çocuk 18-20 aylıkken sosyal standartları anlamaya başlar. Bu dönemde ya kendilerini daha özgüvenli yapan çizgiyi aşarlar ya da utangaçlık âleminde kalırlar. Gerçekten de, iki yaşından itibaren sosyal çevreleriyle edindikleri ilk deneyimler, karakterlerinin önemli bir bölümünü şekillendirir.
Anne babalar da utangaçlığın gelişimini etkiler
Biri size neden utangaç olduğunuzu sorduğunda, geriye dönüp çocukluğunuzu düşünmelisiniz. O ortamda ve psikososyal alt tabakada tıpkı bir ağaç gibi büyümek ve gelişmek için kök salıyorsunuz. Öyleyse kendinize eğitiminizin nasıl olduğunu ve anne babanızın hangi dinamikleri uygulamaya koyduğunu sorun.
Çoğu zaman, bir bebek utangaçlık genine sahip olsa ve mizaçları bu kutba doğru kaysa bile, dinamik, açık, destekleyici ve güvenli bir sosyal çevre bu özelliği azaltır. Öte yandan, otoriter, eleştirel, duygusuz ve katı bir ailede büyüyen çocukların yetişkinlikte bile utangaç olma ihtimalleri yüksektir.
Örneğin, ergenlik çağına yaklaşan ve liseye başladığında güvensizliklerinin ve reddedilme korkusunun hâkim olduğu bir çocuğu düşünün. Güven becerilerini geliştirmesine nasıl yardım edeceklerini bilen ve korkularını rasyonelleştirmeleri ve güçlerini artırmaları için onlara rehberlik eden ebeveynleri varsa bu çocuk daha az endişeli olur.
İçselleştirme ve aşırı korku
Genlere ve aile geçmişine ek olarak, utangaçlığın köklerini besleyen üçüncü bir unsur daha vardır. O da aşırı korkudur. Bir araştırma, utangaç bir kişiliğin olumsuz duyguların içselleştirilmesi ile ilişkili olduğunu iddia ediyor. Çocuklukta kendini gösterir ve ele alınmazsa şiddetlenir.
Utangaç çocuklar sosyal ortamlara dâhil olmak, akranlarıyla oynamak, deney yapmak ve dünyaya açılmak isterler. Bunu tüm güçleriyle isterler, ancak başaramazlar. Bunun nedeni, sosyal korkunun onları ezmesi ve yeni durumlara ve insanlara her türlü yaklaşımı ve teması engellemesidir.
Yargılanma, eleştirilme, hata yapma, kendilerini ifşa etme ve utanma korkusunu yoğun bir şekilde içselleştirmişlerdir. Bu onların acı çekmesine neden olur ve korku karşısında başa çıkma araçlarından yoksun oldukları için gerçekten zor zamanlar geçirirler. Bu nedenle, bir yetişkin olarak kendinize neden bu kadar utangaç olduğunuzu soruyorsanız, kendi içinize bakın ve bir karar verin.
Hayatın korkularınız yüzünden geçip gittiğini düşünüyorsanız, iş fırsatlarını kaybediyorsanız ve daha fazla insanla tanışmak istiyorsanız harekete geçin. Sizi yakalayan ve kanatlarınızı kıran tüm bu olumsuz duyguları rasyonelleştirin. Utangaçlığınızı ve sosyal kaygınızı yönetmenize izin verecek bazı psikolojik teknikler vardır. Gerekirse bu adımı atmaktan çekinmeyin.
Derya Öte Almanya’da yaşayan Türk bir ICF koçudur. Almanya Duisburg’da bulunan kendi kurmuş olduğu Derya Öte Koçluk ve Danışmanlık Akademisinde yaşam danışmanlığı, koçluk hizmetlerini yürütmekte ve aynı zamanda ICF koçluk eğitimleri vermektedir.
Hizmetlerini Türkçe ve Almanca olarak sunan Derya Öte, farklı kültürden pek çok insanın hayatlarına dokunmuş ve kişisel gelişim yolculuklarına katkı sağlamıştır. Derya Öte ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgi almak için +491608488493 telefon numarası veya info@lifecoach-deryaoete.de mail adresi aracılığıyla iletişim kurabilir, sosyal medya hesabından etkinlikleri takip edebilirsiniz.
