Kriz dönemlerinde liderlik

Günümüz hızlı değişim ortamında her şeyin çok kısa bir zamanda değişebildiği koşullarda yaşıyoruz ve kontrolü elimizde olmayan çevresel birçok etmen altında faaliyet göstermeye gayret ediyoruz. Bir gece yattığımızda her şey kontrol altında görünüyor olabilir veya ufak bir sorun varmış gibi görünüyor olabilir, fakat ertesi gün uyandığımızda bu ufak sorun bir krize dönüşmüş olarak karşımıza çıkıyor olabilir.

Bu yazı yazıldığı sırada böyle bir durumun içerisinde, Covid-19 pandemisinin tam olarak ortasındayız. Bu pandemi, önemli bir küresel kriz olarak kısa sürede tüm dünyaya yayılarak adeta yaşam şeklimizi çoktan değiştirdi. Her bireyi, her ülkeyi, her işletmeyi, her organizasyonu öyle ya da böyle etkiledi. Peki, bu tür kriz ve belirsizlik dönemlerinde, bu keşfedilmemiş sularda organizasyonlarımızı ve ekiplerimizi nasıl yöneteceğiz?

Krizlerin özellikleri

Kriz, bir kuruluşun hedeflerini ve işleyiş biçimini tehdit eden veya varlığını riske sokan, işleyen sistemlerini yetersiz hale getirebilen bir gerilim durumudur. Kriz, bir yapının mevcut konumunu ve geleceğini etkileyen hiç beklenmeyen bir anda ortaya çıkan ve genelde önlem alınmakta geç kalınan olumsuz bir durumdur. Bu tanımdan krizin beklenmeyen bir anda ortaya çıktığı ve genel itibarıyla da olumsuz bir anlama sahip olduğu sonucu çıkartılabilir.

İşletme alanında ise “kriz, beklenmeyen ve önceden sezilmeyen, hızlı bir şekilde cevap verilmesi ve yönetilmesi gereken, şirketin önleme ve uyum mekanizmalarını yetersiz hale getirerek, mevcut değerlerini, amaç ve varsayımlarını tehdit eden gerilim durumu” olarak ifade edilebilir.

Kriz olumsuz bir kelime olmasına rağmen bazı sektörler ve şirketler için yarattığı fırsatlar açısından olumlu olarak da değerlendirilebilir. Kriz döneminin en belirgin ve gerilim yaratıcı özelliği belirsizliktir. Kriz dönemlerinde yeni koşullar ve kurallar geçerlidir, bilinen çözümler ise geçerliliğini kaybeder.

Şu anda iş dünyası en büyük krizlerden biri olan küresel bir pandemi ve COVID-19 salgını ile uğraşıyor. Bu kriz kesinlikle türünün tek örneği ama bu dünya ilk kez bir krizden geçmiyor. Tarihsel süreç içerisinde pek çok dünya savaşları, durgunluklar, büyük ekonomik bunalımlar ve Ebola virüsünün patlak vermesi, dünyanın farklı bölgelerinde faaliyet gösteren kuruluşların ve liderlerin geçmişte yüzleşmek zorunda kaldıkları diğer kriz durumlarından bazıları olmuştur.

Elbette bilinen bir gerçektir ki, geçmiş krizlerde bazı kuruluşlar ve liderler bu olumsuzlukların üstesinden gelmek konusunda başarısız olmuşlardır. Ama bu tür kriz dönemlerinde çok daha esnek ve dinamik olan ve kendilerini ve ekiplerini fırtınada daha iyi bir geleceğe doğru yönlendiren liderler, bu krizlerden sağ salim çıkmayı başarmış, hatta daha güçlenerek çıkabilmişlerdir.

Krizin üstesinden gelebilmek için herkese uygun bir yöntem yoktur. Her kriz niteliği bakımından kendine özeldir ve bir diğerinin aynısı değildir. Ancak krizlerin benzer özellikleri, ortak yanları vardır ve her krizden çıkarılabilecek önemli dersler vardır. Her kriz, bizi dönüştürme ve sonraki nesillere dersler bırakma yeteneğine sahiptir.

Her kriz beraberinde yeni fırsatları getirir, eski alışkanlıklar bozulur, insanların düşünceleri ve davranışları büyük oranda etkilenir ve yaşam tarzları değişir. Covid-19 olarak da bilinen yeni tip koronavirüs, belirsizlikler içeren önemli bir küresel krizdir. Pandeminin ne kadar süreceğini veya neye evirileceğini henüz kimse bilmiyor ancak halihazırda bir tür kriz yaşıyor olabilecek iş liderleri için Covid-19 ek bir stres kaynağı olarak arka planda duruyor. Ayrıca, koronavirüs hakkındaki belirsizlik işyerinde de bitmiyor, ayrıca çalışanların kendilerini, ailelerini, arkadaşlarını ve topluluklarını da endişelendiriyor. Bu bağlamda liderlere önemli görevler düşüyor.

Krizde Liderin Rolü

Liderler, insanların arasında en yetenekli ve en güçlü karaktere sahip olan kişilerdir. Önlerine çıkan herhangi bir sorunla nasıl başa çıkacaklarını bildikleri için lider olurlar.

Liderlerin bir vizyon oluşturmaktan, insanlara ilham vermekten, değişimi yönlendirmekten, ivme ve motivasyon oluşturmaktan ve çalışanlarını belirli hedeflere yönlendirmeye kadar gerçekleştirmeleri istenen birçok rolleri vardır.

Tüm bunların yanında, liderlerin en zor rollerinden biri kriz zamanlarında kuruluşu ve insanları yönlendirmek ve tüm diğer sorumluluklarını zorlu kriz koşullarında yerine getirmektir.

Belirsizlik, muğlaklık, riskler, kendisinin ve başkalarının kaygısını yönetmek, kriz içerisinde fırsat bulmak gibi bir liderin kriz zamanlarında içinden geçmesi ve yapması gereken çok şey vardır.

Belirsiz zamanlarda insanların kesin cevaplar için lidere başvurması doğaldır. Böyle bir dönemde liderlerin insan faktörünü daha önce olduğundan daha fazla hesaba katması gerekir. İzleyenleri endişeli ve belirsiz olduğundan, liderlerin proaktif olarak destek, teşvik ve katılım sunmaları gerekir. Liderlerin, kendi endişelerinin ve belirsizliklerinin sınırlarının ötesine geçerek bir örnek oluşturmaları gerekir.

Bir krizde liderler, diğerleriyle bağlantı kurmalı, onları motive etmeli ve onlara ilham vermeli ve gerçek bir şefkat göstermelidir. Ekip üyeleri, liderlerinin kararlılığını, güçlü duruşunu, krizde dahi asla tereddüt etmeyeceğini gördüklerinde, daha özgüvenli olacaklar ve bir kriz durumunda, kuruluşun krizden çıkmayı başaracağı konusunda motive olacaklar ve verimlilik seviyeleri artacaktır.

Tüm bunlar, liderin kriz karşısında asla panik yapmaması, asla teslim olmaması, kararlı duruş sergilemesi ve izleyenlerinin endişelerini gidererek onlara güven aşılaması sayesinde olur.

Krizde bir liderin yaklaşımı nasıl olmalı?

Kriz zamanında, bir lider olarak sizi izleyen tüm insanlar, tüm ekip üyeleriniz, liderlerinin bu zor zamanlarda onlara rehberlik etmesini ve desteklemesini bekler. Bir lider olarak, onların güven seviyelerinin yükselmesi, endişelerinin giderilmesi ve ortaya çıkan her türlü zorluğun üstesinden gelebilmeleri için morali ve motivasyonu yüksek tuttuğunuzdan emin olmanız gerekir. Elbette her kriz kendine özeldir ve her kuruluş kendi nitelikleri, güçlü ve zayıf yönleri doğrultusunda krizi göğüsleyecektir. Ancak bir lider olarak kriz zamanında belli başlı yapılması gerekenler şunlar olabilir:

Sakin ve kendinden emin olmak

İçinde bulunduğumuz Covid-19 veya herhangi bir krizi atlatmanın başlangıç ​​noktası sakin kalabilmeyi başarmaktır. Ekibimize verebileceğimiz en önemli hediye sakin kalmaktır. Bir kriz sırasında kimse liderinin paniğe kapılmasını istemez. Biz panik yaparsak, onlar da panikler. Sözlerimiz endişeli ve alarm doluysa, onlar da endişeli ve telaşlı olacaktır. Bir kriz döneminde liderin ve ekibin her zamankinden daha fazla sakin kalmaya ve sakin hareket etmeye ihtiyacı vardır. Pek tabi bunu başarmak kolay değildir. Bir kriz zamanı zihinsel, fiziksel, duygusal ve psikolojik olarak herkes gibi lideri de etkiler. Ancak duygularımızın bizi ele geçirmesine izin vermememiz ve sakin kalmamız önemlidir. Bir liderin kendisi sakin ve kendinden emin olduğunda bu, diğer herkesin sakin ve kendinden emin kalmasına yardımcı olur. Sakinlik, bir güç çarpanıdır.

Dürüst olmak

İnsanların liderlerine güvenebileceklerini bilmeleri gerektiğinden dürüstlük gerçekten böyle dönemlerde çok önemlidir ve bu, kuruluşunuzda güvenilirlik ve güven duygusu sağlamaya önemli ölçüde yardımcı olacaktır.

Yön vermek

Korku ve belirsizlik, insanların kendilerini güçsüz hissetmelerinden kaynaklanır, bu nedenle insanlara yön vermek, onları harekete geçmeleri için güçlendirir. Bu durum, güçsüzlük duygularının azalmasına yardımcı olarak insanları motive eder. Elbette özellikle kriz koşullarında ve özellikle gelecekte yaşanacaklara dair her şeyi bilmesek bile, insanlara bildiklerimizi, tecrübelerimizi, bilgilerimizi aktarabilir ve onlara yön verebiliriz. Çünkü gerçek bir lider, fırtınada parlayan bir fener gibi görünür olmalı ve yön göstermelidir.

Görünür olmak

Krizin üstesinden gelinecek yer masanın arkası değil, insanların önüdür. Bir lider her zaman ön saftadır ve yön göstericidir. Özellikle kriz dönemlerinde insanlar bir liderin onlara yol göstermesine, güven telkin etmesine ihtiyaçları vardır. Bir liderin kriz zamanlarında görünür olması güven verir ve diğerlerine geleceğe dair bir güvenlik duygusu sağlar.

Kararlı olmak

Bir liderin kararsızlığı dış görünüşüne, davranışlarına, tutumlarına yansıdığında izleyenler için olumsuz bir duruma sebebiyet verebilir. Kararsızlık bir lider için iyi bir görünüm değildir. Elbette belirsiz koşullar altında karar vermek zor olabilir, ama bunun üzerinde önceden düşünüp, analiz edip kararları aldığınız ve bu kararlılığınızı yansıttığınızda insanların bu karara destek vermesi ve gerçekleşmesi yönünde çaba göstermesi söz konusu olabilir.

Elbette bir krizde her şeyi doğru yapmanız, her kararı doğru almış olmanız belki de zordur ve insanlar bunu anlayacaktır. Ancak kendinize güvenerek aldığınız zor kararlar, insanları sakin ve kendinden emin tutmaya yardımcı olur ve bunların tümü, insanların krizi daha kolay atlatmasına yardımcı olur.

Tutarlı olmak

İzleyenlerle olan iletişimlerde verdiğimiz mesajlarda, aldığımız kararlarda, davranışlarımızda kararlı bir tutarlılık sergilememiz özellikle kriz dönemlerinde insanlara güven aşılayacaktır. Çünkü tutarlılık kesinliği doğurur, bu nedenle tüm mesajlarımızda ve eylemlerimizde tutarlı olmamız gerekir. Eğer işler değişiyorsa ve bu bizim bir değişiklik yapmamıza neden oluyorsa, o zaman neden bu yön değişikliğini yaşadığımızı açıklamamız gerekir. En azından bu, açıklığımız ve dürüstlüğümüz konusunda tutarlı olduğumuzun bir göstergesi olacaktır.

İletişim kurmak

İletişim ekiplerimiz için kritik öneme sahiptir, hatta krizin ortasında daha da önemlidir. Bizden sık sık haber almaları, geribildirimler almaları, aynı zamanda bize bildirimler vermeleri, bizimle iletişimde olmaları gerekir. Çünkü özellikle bir kuruluşta, bir ekip ortamında iletişimin yokluğunda insanların zihinleri merak ve endişeye eğilimli olur. Böyle bir durum, endişe ortamı yaratabilir. O nedenle iletişim kurmak, insanları iletişime, konuşmaya, beyin fırtınaları yapmaya teşvik etmek özellikle kriz dönemlerinde çok daha önemlidir.

Güvenilir kaynaklara başvurmak

Belirsiz dönemlerden geçerken, işinizi etkileyen en son gelişmeleri takip etmek hayati önem taşır. Kriz zamanlarında önyargılı veya yanlış bilgilerin yayılması oldukça yaygındır. Bu nedenle işinizle ilgili güvenilir kaynaklar bulmak ve bunları yakından takip etmek önemlidir. Bu konuda ekip üyelerinizden sürekli geribildirimler almak da dışarıdan elde ettiğiniz bilgiler ile kuruluşunuzun içinden elde edilen bilgileri entegre etmek bakımından önemlidir.

Olumsuzluğa izin vermemek

Kuruluşunuzu uzak tutmak için emin olmanız gereken bir diğer şey olumsuzluktur. Olumsuzluk, kuruluşunuz içerisinde mümkün olan en düşük düzeyden liderliğe kadar etkileyen adeta bir virüs gibidir. Bir lider olarak, öncelikle kendi üzerinizdeki, daha sonra da ekipleriniz içerisindeki olumlu enerjiyi yükseltmeniz, varsa olumsuzlukları tespit edip bunlara bertaraf etmeniz özellikle kriz dönemlerinde çok önemlidir.

Çünkü bu olumsuzluklar kriz dönemlerinde çok daha kolay ve hızlı yayılacak bir zemin bulabilir. Bu açıdan, izleyenlerinizin uygun şekilde motive edildiğinden emin olmalısınız, böylece birileri bilerek veya bilmeden de olsa herhangi bir olumsuzluk yaymaya çalışsa bile motive olmuş olan bireyler bu durumu dikkate almayacaktır.

Önemli değişimler ve hâkim belirsizlikler nedeniyle kriz durumlarında liderler için çoğunlukla durağan bir sistem, eski alışkanlıklar ve yaklaşımlar işe yaramayabilir. Bunun yerine liderlerin çevik, güncel ve doğru sistematik bir yaklaşıma ihtiyacı olacaktır.

Liderlerin de ekiplerine yön gösterebilmeleri açısından bu benzeri görülmemiş kriz zamanlarda yön bulabilmek için yeni bir pusulaya ihtiyaçları olabilir. Kriz ve toparlanma zamanlarında liderlik etme konusunda uzmanlaşmış yüksek eğitimli bir koç, bu bağlamda en büyük destekçi olabilir.

Derya Öte Almanya’da yaşayan Türk bir ICF koçudur. Almanya Duisburg’da bulunan kendi kurmuş olduğu Derya Öte Koçluk ve Danışmanlık Akademisinde koçluk, yaşam danışmanlığı hizmetlerini yürütmekte ve aynı zamanda ICF koçluk eğitimleri vermektedir.

Hizmetlerini Türkçe ve Almanca olarak sunan Derya Öte, farklı kültürden pek çok insanın hayatlarına dokunmuş ve kişisel gelişim yolculuklarına katkı sağlamıştır.

Derya Öte ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgi almak için +49 160 8488493 telefon numarası veya info@lifecoach-deryaoete.de mail adresi aracılığıyla iletişim kurabilir, sosyal medya hesabından etkinlikleri takip edebilirsiniz.