İnsanlar günlük yaşamın hemen her alanında düşüncelerini, duygularını, ihtiyaçlarını ve beklentilerini başkalarına aktarmaya çalışır. Ancak konuşuyor olmak her zaman karşılıklı olarak anlaşılmak anlamına gelmez. Etkili iletişim, kişinin kendisini açık ve anlaşılır biçimde ifade edebilmesinin yanında karşısındaki insanı dikkatle dinleyebilmesini, sözel olmayan mesajları fark edebilmesini ve iletişimin gerçekleştiği koşulları değerlendirebilmesini gerektirir. Aile ilişkilerinden arkadaşlıklara, eğitim hayatından iş ortamına kadar pek çok alanda iletişimin niteliği, insanlar arasındaki ilişkinin gelişimini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle iletişim becerilerini geliştirmek yalnızca daha iyi konuşmayı değil, karşılıklı anlayışın kurulabileceği bir ilişki biçimi oluşturmayı da kapsar.
İletişim iki kişi arasında gerçekleşen basit bir bilgi aktarımından daha kapsamlı bir süreçtir. İnsanlar söyledikleri kelimelerin yanı sıra ses tonları, yüz ifadeleri, beden dilleri ve verdikleri tepkiler aracılığıyla da mesaj iletir. Aynı cümle farklı bir ses tonu veya yüz ifadesiyle söylendiğinde tamamen farklı biçimde algılanabilir. Bunun yanında geçmiş deneyimler, beklentiler, içinde bulunulan ortam ve tarafların duygusal durumları da mesajların nasıl yorumlandığını etkileyebilir. Sağlıklı bir iletişim kurabilmek için bütün bu unsurların birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Etkili İletişim İçin Açık ve Anlaşılır Olmak
Etkili iletişim kurmanın temel koşullarından biri anlatılmak istenen düşüncenin mümkün olduğunca açık biçimde ifade edilmesidir. İnsanlar bazen karşılarındaki kişinin ne düşündüklerini veya ne hissettiklerini zaten anlaması gerektiğini varsayabilir. Ancak açıkça dile getirilmeyen beklentiler farklı yorumlara açık hâle gelir. Özellikle yakın ilişkilerde karşı tarafın düşünceleri tahmin etmesini beklemek zaman içerisinde yanlış anlaşılmalara ve gereksiz çatışmalara neden olabilir. Kişinin ne istediğini ve neye ihtiyaç duyduğunu uygun bir dille ifade edebilmesi iletişimde belirsizliği azaltır.
Açık olmak ise akla gelen her düşünceyi herhangi bir süzgeçten geçirmeden söylemek anlamına gelmez. İletişimde kullanılan kelimelerin karşıdaki kişi üzerindeki olası etkisini değerlendirmek de önemlidir. Aynı düşünce suçlayıcı, küçümseyici veya sert bir ifadeyle aktarılabileceği gibi saygılı ve çözüm odaklı bir dille de anlatılabilir. Açıklık ile nezaket arasında kurulacak denge, kişinin kendisini ifade ederken karşısındaki insanın sınırlarını da dikkate almasını sağlar.
Dinlemek İletişimin Neden Önemli Bir Parçasıdır?
İyi iletişim kurmak denildiğinde çoğu zaman ilk olarak kendini doğru ifade edebilmek düşünülür. Oysa dinleme becerisi en az konuşmak kadar önemlidir. Gerçek anlamda dinlemek, karşıdaki insan konuşurken yalnızca cevap verme sırasını beklemekten farklıdır. Dikkatin konuşmaya yöneltilmesi, kişinin ne anlatmaya çalıştığının anlaşılması ve gerekli durumlarda açıklayıcı sorular sorulması aktif dinleme sürecinin parçalarıdır.
İnsanlar dinlenmediklerini hissettiklerinde aynı düşünceyi daha fazla açıklama, seslerini yükseltme veya iletişimden tamamen uzaklaşma eğilimi gösterebilir. Buna karşılık dikkatle dinlendiklerini hissettiklerinde kendilerini daha rahat ifade edebilirler. Dinlemek her söylenene katılmak anlamına da gelmez. Kişi karşısındakinin görüşüne katılmasa bile onun ne düşündüğünü anlamaya çalışabilir. Anlamak ile onaylamak arasındaki bu ayrım, özellikle fikir ayrılıklarının yaşandığı konuşmalarda iletişimin sürdürülebilmesini kolaylaştırır.
Empati Kurmak Karşılıklı Anlayışı Nasıl Güçlendirir?
Empati, başka bir insanın yaşadığı durumu onun bakış açısından anlamaya çalışmayı ifade eder. İletişim sırasında yalnızca kendi düşüncelerimize ve ihtiyaçlarımıza odaklandığımızda karşı tarafın davranışlarının arkasındaki nedenleri gözden kaçırabiliriz. Empatik yaklaşım ise kişinin yaşadığı duyguyu, içinde bulunduğu koşulları ve olayları nasıl değerlendirdiğini anlamaya çalışmayı içerir. Böyle bir yaklaşım özellikle anlaşmazlıkların yoğunlaştığı durumlarda tarafların birbirlerini daha doğru değerlendirmelerine yardımcı olabilir.
Empati kurmak karşıdaki insanın her davranışını haklı görmek veya kendi düşüncelerimizden vazgeçmek değildir. Bir davranışın nedenini anlayabilmek, o davranışı kabul etmekten farklıdır. Kişi hem karşısındakinin yaşadığı duyguyu anlamaya çalışabilir hem de kendi sınırlarını koruyabilir. Bu nedenle empati, etkili iletişim içerisinde taraflardan birinin kendisini geri plana çekmesi değil, iki farklı bakış açısının aynı konuşma içerisinde var olabilmesine alan açılması olarak değerlendirilebilir.
Beden Dili ve Ses Tonunun İletişimdeki Rolü
İnsanlar iletişim sırasında yalnızca kelimeler aracılığıyla mesaj vermez. Yüz ifadeleri, göz teması, duruş, jestler, konuşma hızı ve ses tonu da mesajın nasıl algılanacağını etkiler. Sözel mesaj ile beden dili arasında belirgin bir uyumsuzluk bulunduğunda karşıdaki kişi neyin gerçek mesaj olduğunu anlamakta zorlanabilir. Örneğin sakin olduğunu söyleyen bir kişinin oldukça yüksek sesle konuşması veya karşısındaki kişiden sürekli uzaklaşması, kullanılan kelimelerden farklı bir izlenim oluşturabilir.
Sözel olmayan iletişimi değerlendirirken tek bir hareketten kesin sonuçlar çıkarmamak gerekir. İnsanların beden dili kişilik özelliklerinden, kültürel farklılıklardan, alışkanlıklardan veya içinde bulundukları ortamdan etkilenebilir. Bu nedenle bir kişinin göz teması kurmamasını tek başına ilgisizlik veya güvensizlik olarak yorumlamak doğru olmayabilir. Daha sağlıklı bir değerlendirme için sözlü ifadeler, davranışlar ve iletişimin genel bağlamı birlikte ele alınmalıdır.
Duyguları Doğru Şekilde İfade Etmek
Duygular iletişimin önemli bir parçasıdır ancak yoğun duyguların yaşandığı anlarda kendini açık biçimde ifade etmek zorlaşabilir. Öfke, hayal kırıklığı veya kaygı gibi duygular yükseldiğinde kişi asıl anlatmak istediği konudan uzaklaşarak karşısındaki insanı suçlamaya başlayabilir. Özellikle “sen zaten her zaman böylesin” gibi genelleyici ifadeler konuşmanın mevcut problemden uzaklaşıp kişilik özellikleri üzerinden yürütülmesine neden olabilir.
Kişinin yaşadığı durumu ve bu durumun kendisinde oluşturduğu etkiyi ifade etmesi daha yapıcı bir iletişim zemini oluşturabilir. Buradaki amaç duyguları bastırmak veya olumsuz duyguları hiç göstermemek değildir. Tam tersine, duygunun fark edilmesi ve uygun biçimde ifade edilmesi önemlidir. Etkili iletişim, insanların yalnızca olumlu konuları rahatlıkla konuşabilmesini değil, rahatsız oldukları durumları da ilişkiye zarar vermeden ele alabilmesini gerektirir.
İletişimde Kişisel Sınırları Korumak
Sağlıklı iletişim kurabilmek için insanların kendi sınırlarının farkında olması gerekir. Her isteği kabul etmek, her konuda açıklama yapmak veya karşıdaki insanın beklentilerine sürekli uyum sağlamak iyi iletişimin göstergesi değildir. Kişinin istemediği bir durum karşısında uygun biçimde hayır diyebilmesi, ihtiyaçlarını ifade edebilmesi ve kendisi için kabul edilebilir olmayan davranışları açıklayabilmesi sağlıklı ilişkilerin önemli parçalarındandır.
Sınır koymanın biçimi de iletişimin niteliğini etkiler. Sınırlar saldırgan veya cezalandırıcı bir tutumla ifade edildiğinde yeni çatışmalar ortaya çıkabilir. Buna karşılık kişinin kendi ihtiyacını açıkça belirtmesi ve bunu mümkün olduğunca sakin bir dille aktarması karşılıklı anlayışı kolaylaştırabilir. Sağlıklı sınırlar insanların birbirlerinden uzaklaşmasına değil, ilişkinin hangi koşullar içerisinde sürdürülebileceğinin daha açık hâle gelmesine yardımcı olabilir.
Çatışma Anlarında İletişim Nasıl Sürdürülmelidir?
İnsanlar arasında fikir ayrılığı yaşanması iletişimin başarısız olduğu anlamına gelmez. Farklı geçmişlere, ihtiyaçlara ve beklentilere sahip insanların zaman zaman aynı konuda farklı düşünmeleri doğaldır. Asıl belirleyici olan çatışmanın varlığı değil, tarafların bu çatışmayı nasıl yönettiğidir. Tartışma sırasında geçmişte yaşanan bütün sorunların yeniden gündeme getirilmesi, karşı tarafın kişiliğine yönelik eleştiriler yapılması veya konuşmanın kazanılması gereken bir mücadele olarak görülmesi çözümü zorlaştırabilir.
Çatışmanın temel konusuna odaklanmak ve mümkün olduğunca mevcut problem üzerinden konuşmak daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir. Duyguların çok yoğun olduğu durumlarda konuşmaya kısa bir ara vermek de yararlı olabilir. Ancak bu ara iletişimi tamamen kesmek veya karşıdaki kişiyi cezalandırmak amacıyla kullanılmamalıdır. Tarafların sakinleştikten sonra konuya geri dönmesi, konuşmanın çözüm odaklı biçimde devam etmesini sağlayabilir.
Geri Bildirim Vermek ve Almak
Geri bildirim, iletişim becerilerinin gelişmesine katkı sağlayan önemli unsurlardan biridir. Bir davranışın kişide oluşturduğu etkiyi açıkça ifade etmek, karşıdaki insanın kendi davranışını farklı bir açıdan değerlendirmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte geri bildirimin kişiliğe yönelik bir eleştiriye dönüşmemesi önemlidir. Belirli bir davranış veya durum üzerinden konuşmak, genelleyici ifadeler kullanmaya kıyasla daha anlaşılır ve değiştirilebilir bir konu ortaya koyar.
Geri bildirim almak da zaman zaman zorlayıcı olabilir. İnsanlar eleştirildiklerini düşündüklerinde kendilerini savunmaya geçebilir veya söylenenleri tamamen reddedebilir. Ancak alınan her geri bildirimin doğru kabul edilmesi gerekmediği gibi otomatik olarak reddedilmesi de gerekli değildir. Kişi kendisine iletilen görüşü değerlendirebilir, yararlı gördüğü noktaları dikkate alabilir ve katılmadığı bölümleri açıklayabilir. Böylece geri bildirim bir yargılama aracı yerine karşılıklı gelişimi destekleyen bir iletişim biçimine dönüşebilir.
Etkili İletişim Zaman İçinde Geliştirilebilir
İletişim becerileri değişmez kişilik özellikleri değildir. İnsan kendi iletişim biçimini gözlemleyerek, sık yaşadığı anlaşmazlıkları değerlendirerek ve farklı durumlarda verdiği tepkileri fark ederek bu becerilerini geliştirebilir. Özellikle sürekli benzer iletişim problemleri yaşandığında yalnızca karşı tarafın davranışlarına odaklanmak yerine kişinin kendi iletişim alışkanlıklarını da değerlendirmesi önemli olabilir. Dinleme biçiminden kullanılan kelimelere kadar küçük değişiklikler ilişkilerin niteliğinde önemli farklılıklar oluşturabilir.
Etkili iletişim, güzel konuşmaktan veya her zaman doğru kelimeleri bulmaktan çok daha kapsamlı bir beceridir. Açık ifade, aktif dinleme, empati, uygun beden dili, sağlıklı sınırlar, duyguları ifade edebilme ve çatışmaları yapıcı biçimde yönetebilme iletişimin temel parçalarını oluşturur. Bu becerilerin gelişmesi insanların her konuda aynı fikirde olmasını sağlamaz ancak farklılıkların daha sağlıklı biçimde konuşulmasına yardımcı olur. İletişimi tek seferde öğrenilen bir teknik olarak değil, ilişkiler içerisinde sürekli geliştirilebilen bir beceri olarak görmek hem kişisel hem de sosyal yaşamda daha sağlıklı bağların kurulmasına katkı sağlayabilir.
Derya Öte Almanya’da yaşayan Türk bir ICF koçudur. Almanya Duisburg’da bulunan kendi kurmuş olduğu Derya Öte Koçluk ve Danışmanlık Akademisinde koçluk, yaşam danışmanlığı hizmetlerini yürütmekte ve aynı zamanda ICF koçluk eğitimleri vermektedir.
Hizmetlerini Türkçe ve Almanca olarak sunan Derya Öte, farklı kültürden pek çok insanın hayatlarına dokunmuş ve kişisel gelişim yolculuklarına katkı sağlamıştır. Derya Öte ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgi almak için +491608488493 telefon numarası veya info@lifecoach-deryaoete.de mail adresi aracılığıyla iletişim kurabilir, sosyal medya hesabından etkinlikleri takip edebilirsiniz.
