İnsan yaşamı boyunca eğitimden meslek seçimine, ilişkilerden günlük alışkanlıklara kadar pek çok konuda karar verir. Bazı seçimler oldukça kolay yapılırken bazıları uzun süre düşünmeyi gerektirebilir. Bu kararların arkasında ihtiyaçlar, beklentiler ve yaşam koşulları kadar kişisel değerler de önemli bir yere sahiptir. Bireyin neyi önemli, doğru ve anlamlı bulduğuna ilişkin temel kabulleri, yaşamına hangi yönde devam etmek istediğini etkileyebilir. Değerlerini tanıyan bir insan, kendisi için gerçekten önemli olan unsurları daha kolay fark ederek tercihlerini daha bilinçli biçimde değerlendirebilir.
Kişinin değerleri her zaman açık biçimde fark ettiği düşünceler değildir. Bazen önemli bir karar verilmesi gerektiğinde veya mevcut yaşam biçimi kişiyi tatmin etmediğinde değerler daha görünür hâle gelir. Örneğin özgürlüğe önem veren bir kişi kendisini fazlasıyla sınırlandıran bir yaşam düzeninde rahatsızlık hissedebilir. Güven, aile, gelişim veya üretkenlik gibi farklı değerler de insanların seçimlerinde farklı öncelikler oluşturabilir. Bu nedenle değerlerin farkına varmak kişinin kendi davranışlarını ve tercihlerini anlamasına yardımcı olabilir.
Kişisel Değerler Neyi İfade Eder?
Kişisel değerler, bireyin yaşamında önemli kabul ettiği ilkeleri ve yönelimleri ifade eder. Dürüstlük, özgürlük, güven, başarı, gelişim, adalet, aile, yaratıcılık, bağımsızlık ve paylaşım bunlara örnek olarak gösterilebilir. İnsanlar aynı değerlere sahip olsalar bile bunların yaşamlarındaki öncelik sırası farklı olabilir. Bir kişi için mesleki gelişim önemli bir konumdayken başka biri aile ilişkilerini veya yaşamındaki özgürlüğü daha öncelikli görebilir.
Değerleri hedeflerden ayırmak da önemlidir. Hedefler belirli bir sonuca ulaşmayı içerirken değerler kişinin o hedefe giderken nasıl bir yaşam sürmek istediğiyle daha yakından ilişkilidir. Örneğin belirli bir mesleğe ulaşmak hedef olabilirken öğrenmek, üretmek veya insanlara katkıda bulunmak bu hedefin arkasındaki değerlerden biri olabilir. Hedef tamamlandığında yeni bir hedef belirlenebilir ancak değerler farklı yaşam dönemlerinde kişiye yön göstermeyi sürdürebilir.
Değerler Kararlarımızı Nasıl Etkiler?
Günlük yaşamda verilen pek çok karar aslında farklı değerler arasında yapılan seçimleri içerir. Bir iş teklifini değerlendirirken yalnızca gelir değil özgürlük, güvence, gelişim veya aileye ayrılabilecek zaman gibi faktörler de önemli olabilir. Kişi bu unsurlardan hangisine daha fazla değer verdiğini bildiğinde karar seçeneklerini kendi öncelikleri doğrultusunda değerlendirmesi kolaylaşabilir.
Değerlerin yeterince farkında olunmadığında ise dış beklentiler kişinin kendi isteklerinin önüne geçebilir. Ailenin, sosyal çevrenin veya toplumun başarılı kabul ettiği seçimler her birey için aynı ölçüde anlamlı olmayabilir. Başkaları tarafından doğru kabul edilen bir yaşam biçiminin kişide tatmin yaratmaması bu nedenle mümkündür. Değer farkındalığı, dışarıdan gelen beklentiler ile kişinin kendi tercihlerini birbirinden ayırmasına yardımcı olabilir.
Kişisel Değerler ve Kariyer Tercihleri
Meslek yaşamı insanların zamanlarının önemli bir bölümünü kapsadığı için değerlerle kariyer arasındaki uyum ayrıca önem taşır. Yaratıcılığa değer veren bir kişi kendisini ifade edebildiği bir çalışma ortamında daha fazla tatmin yaşayabilirken güvenceyi öncelikli gören biri daha öngörülebilir koşulları tercih edebilir. İnsanlarla etkileşim kurmayı ve katkı sağlamayı önemseyen kişiler ise sosyal yönü güçlü mesleklerden daha fazla doyum sağlayabilir.
Bu durum belirli bir değere sahip olan herkesin aynı mesleği seçmesi gerektiği anlamına gelmez. Aynı meslek farklı çalışma ortamlarında oldukça farklı deneyimler sunabilir. Önemli olan kişinin kariyer kararlarını yalnızca statü, gelir veya çevresinin beklentileri üzerinden değil, kendi yaşam öncelikleriyle birlikte değerlendirmesidir. Kişisel değerler ile çalışma yaşamı arasındaki uyumun fark edilmesi, kariyer kararlarının daha bilinçli verilmesine katkıda bulunabilir.
İlişkilerde Değer Uyumu Neden Önemlidir?
Değerler yalnızca bireysel kararları değil, insanlar arasındaki ilişkileri de etkileyebilir. Güven, sadakat, bağımsızlık, paylaşım veya açık iletişim gibi konulara verilen önem kişiler arasında farklılık gösterebilir. Bu farklılıklar her zaman ilişkinin sağlıksız olduğu anlamına gelmez. Ancak tarafların yaşamlarının temel alanlarında birbirinden oldukça farklı beklentilere sahip olması zaman içerisinde çatışmaların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Sağlıklı ilişkilerde insanların bütün değerlerinin aynı olması gerekmez. Tarafların birbirlerinin önceliklerini anlayabilmesi ve farklılıklara saygı gösterebilmesi daha önemlidir. Bunun yanında kişinin bir ilişkiyi sürdürebilmek amacıyla kendisi için temel olan değerlerden sürekli vazgeçmesi uzun vadede rahatsızlık yaratabilir. Kendi değerlerini bilmek, ilişkiler içerisinde hangi konularda esnek olunabileceğini ve hangi sınırların korunmasının önemli olduğunu anlamayı kolaylaştırabilir.
Değerlerle Uyumlu Yaşamak
İnsanların önem verdikleri değerleri bilmeleri, her zaman bu değerlere uygun yaşadıkları anlamına gelmez. Günlük sorumluluklar, ekonomik koşullar, alışkanlıklar veya başkalarının beklentileri kişinin değerleri ile davranışları arasında zaman zaman mesafe oluşmasına neden olabilir. Örneğin sağlığına önem verdiğini düşünen bir insan yoğun çalışma temposu nedeniyle uzun süre kendisine yeterli zaman ayıramayabilir. Bu tür uyumsuzlukları fark etmek değişim için önemli bir başlangıç noktası olabilir.
Değerlerle uyumlu yaşamak ise hayatın bütün alanlarını bir anda değiştirmeyi gerektirmez. Küçük günlük seçimlerin bile önemli bir etkisi olabilir. Gelişime değer veren birinin öğrenmeye düzenli zaman ayırması veya ilişkilerini önemseyen birinin sevdikleriyle daha nitelikli zaman geçirmesi buna örnek gösterilebilir. Böylece değerler yalnızca kişinin sahip olduğunu söylediği düşünceler olmaktan çıkarak günlük yaşam içerisinde karşılığı bulunan yönelimlere dönüşür.
Değerler Zaman İçerisinde Değişebilir mi?
İnsanların yaşam koşulları ve deneyimleri değiştikçe bazı önceliklerinin değişmesi de doğaldır. Genç yetişkinlik döneminde bağımsızlık, kariyer veya yeni deneyimler daha fazla önem kazanırken yaşamın başka bir döneminde aile, güvenlik veya denge ön plana çıkabilir. Bu değişimler kişinin geçmişteki değerlerinin yanlış olduğu anlamına gelmez. Yaşamın farklı dönemleri farklı ihtiyaçların ve önceliklerin daha görünür hâle gelmesini sağlayabilir.
Bu nedenle kişisel değerler zaman zaman yeniden değerlendirilebilir. Kişinin bugün verdiği kararların gerçekten kendi önceliklerini yansıtıp yansıtmadığını düşünmesi, yaşamında değiştirmek istediği alanları fark etmesini sağlayabilir. Geçmişte önemli olan bir hedefin artık aynı anlamı taşımadığını kabul etmek de kişisel gelişimin doğal bir parçasıdır. Değerleri gözden geçirmek yaşamın mevcut dönemine daha bilinçli biçimde yön vermeyi kolaylaştırabilir.
Değerlerin Farkında Olmak Daha Bilinçli Seçimler Sağlar
Kişisel gelişim yalnızca daha üretken olmak, yeni hedefler belirlemek veya sürekli kendini geliştirmeye çalışmak anlamına gelmez. Kişinin hangi yönde gelişmek istediğini bilmesi de en az değişim kadar önemlidir. Değerlerini tanımadan belirlenen hedefler dışarıdan başarılı görünse bile birey için beklenen tatmini sağlamayabilir. Bu nedenle yaşamda yeni kararlar alınırken yalnızca neyin mümkün olduğuna değil, neyin gerçekten önemli olduğuna da bakmak gerekir.
Sonuç olarak kişisel değerler, insanların ilişkilerinden kariyerlerine, günlük alışkanlıklarından uzun vadeli hedeflerine kadar pek çok yaşam tercihinde yön gösterici olabilir. Değerleri tanımak bütün kararları kolaylaştırmaz veya belirsizlikleri tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak kişinin seçeneklerini kendi öncelikleri üzerinden değerlendirebilmesini sağlar. Ne istediğini bilmek kadar neden istediğini anlamak da daha bilinçli, tutarlı ve kişiye özgü bir yaşam oluşturmanın önemli parçalarından biridir.
Derya Öte Almanya’da yaşayan Türk bir ICF koçudur. Almanya Duisburg’da bulunan kendi kurmuş olduğu Derya Öte Koçluk ve Danışmanlık Akademisinde koçluk, yaşam danışmanlığı hizmetlerini yürütmekte ve aynı zamanda ICF koçluk eğitimleri vermektedir.
Hizmetlerini Türkçe ve Almanca olarak sunan Derya Öte, farklı kültürden pek çok insanın hayatlarına dokunmuş ve kişisel gelişim yolculuklarına katkı sağlamıştır. Derya Öte ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgi almak için +491608488493 telefon numarası veya info@lifecoach-deryaoete.de mail adresi aracılığıyla iletişim kurabilir, sosyal medya hesabından etkinlikleri takip edebilirsiniz.
