Özeleştiri, ilk başta kulağa olumsuz geliyor. Ama aslında aşırı mükemmeliyetçilik ile sağlıklı özeleştiri arasında kesinlikle bir fark vardır. Aşağıda özeleştiri eğiliminizi yapıcı kanallara nasıl yönlendirebileceğinizi hatta bundan nasıl faydalanabileceğinizi öğreneceksiniz.
Özeleştiri yapmak ne demektir?
Adından da anlaşılacağı gibi, özeleştiri yapan kişiler kendi davranışlarını eleştirel bir şekilde sorgularlar. Çeşitli durumlarda kendinize uygun tepki verip vermediğinizi veya doğru kararı verip vermediğinizi sorarsınız. Bunu yapmak için kendi duygularınızı ve bunun sonucunda ortaya çıkan eylemleri düşünmeniz gerekir.
Basitçe söylemek gerekirse, özeleştiri yapan insanlar hatalarını kabul edebilir ve onlardan ders çıkarabilirler. Görüyorsunuz ki eleştiri sözcüğüne yüklenen olumsuz imaj her zaman doğru olmak zorunda değil. Özeleştiri eğiliminin yararlı mı zararlı mı olduğu tamamen bireysel özelliklere bağlıdır.
Yapıcı özeleştiri ile kendine aşırı yüklenmek arasındaki fark
Öz eleştiri ne zaman aşırıya kaçar? Sana ne zaman zarar verir? Bu soruyu cevaplamak o kadar kolay değil çünkü yapıcı öz eleştiri ile yıkıcı öz eleştiri arasından yalnızca ince bir çizgi vardır. Temel olarak kendi huzurunuz önemli bir göstergedir. Kendiniz hakkında sürekli kötü konuşuyorsanız ve genel olarak nezaketinizi ve yetkinliğinizi sorguluyorsanız, çizgiyi aşmışsınız demektir.
Sağlıklı ve zararlı özeleştiri arasındaki farkı bilmek, sağlıklı özgüveni korumanın temelidir. Temelde kendi kendini gerçekleştiren bir kehanet gibidir. Kendinize sürekli olarak hiçbir şeyi doğru yapmadığınızı söylerseniz, kendinizi güvensiz hale getirirsiniz ve tekrar tekrar başarısız olmanız olasılığını artırırsınız.
Kendinizi fazla eleştirdiğinizi gösteren işaretler
Her şey için kendini suçlamak
İster kişilerarası ister profesyonel anlamda bir şeyler planladığınız gibi gitmediğinde, her zaman önce kendinizi suçlarsınız. Mantıksal olarak durumdan sorumlu olmadığınızı bilseniz bile bu doğrudur. Bununla birlikte, bunun sizin hatanız veya iddia edilen suiistimaliniz olduğuna içten içe ikna oldunuz.
Başkalarının eleştirisini kabul etmemek
Biraz paradoksal gelebilir ama özellikle öz eleştiri yapan insanlar (yapıcı) eleştiriyi kabul etmekte çok zorlanırlar. Zaten kendinizi çok sert yargıladığınız için başkalarından gelen eleştiriler size ekstra bir yük getiriyor.
Yardım istemekte zorlanmak
Özeleştiri yapan kişiler yardım istemeyi bir zayıflık işareti olarak tanımlarlar. Ancak kendilerini zayıf hissetmek bir yana, çevrelerindekiler tarafından muhtaç olarak görülmek bile istemedikleri için yardım istemekten kaçınırlar.
Başarılardan memnun kalmamak
Hangi başarıyı elde etmiş olursanız olun, her zaman daha iyi yapabileceğiniz bir şeyler olduğunu düşünüyorsanız kendinize yeterince övgüde bulunmuyorsunuz demektir. Bu nedenle başarılarınızdan asla gerçekten mutlu olamazsınız. Ayrıca dışarıdan övgüyü kabul etmekte de zorlanıyor olabilirsiniz. Övgüyü savuşturma veya yatıştırma eğiliminde olmak fazla öz eleştiri yaptığınızın bir işareti olabilir.
Başkalarının zayıflıklarını kabul etmemek
Öz eleştiri yapan kişiler zayıf olarak algılanmak istemezler. Bu nedenle ne yardım isterler ne de eksikliklerini genel olarak kabul ederler. Bunun yerine zayıflıkları örtbas etmeye veya telafi etmeye çalışırlar. Sonuç olarak, fazla öz eleştiri yapan insanlar bazen kibirli ve mesafeli görünürler.
Aşırı özeleştiri kendinize olan güveninizi nasıl etkiler?
Aşırı öz eleştiri, kendinize olan güveniniz ve dolayısıyla zihinsel sağlığınız üzerinde yıkıcı etkiler yaratabilir. Kendini küçümseyen biri sağlıklı bir özgüven geliştiremez.
Bu nedenle eleştirel ve öven iç sesiniz arasında bir denge bulmanız çok önemlidir. Koçluk burada önemli bir rol oynayabilir.
Özeleştiriyi sağlıklı kullanmada koçluğun rolü
Eğer kendinizi çok fazla eleştiriyorsanız ve bundan sıkıntı çekiyorsanız, profesyonel koçluktan çok büyük faydalar sağlayabilirsiniz. Öz düşünmeyi teşvik ederek ve olumsuz inançları sorgulayıp çözerek, zarar verici özeleştiri kalıplarını tanımayı ve bunları aşmayı öğreneceksiniz.
Koç, insanların kendi kendilerine yardım etmelerine yardımcı olan bir destekçi gibi davranır. Uzun vadede aşırı özeleştiri eğiliminizle baş etmek ve bunu olumlu yönlere yönlendirmek için çeşitli yöntemler öğrenirsiniz.
Özeleştiriyi Yapıcı Kullanmak İçin Neler Yapabiliriz?
Kendinizi çok fazla eleştirdiğinizi kabul edin
Bir şeyi değiştirmenin ilk adımı, zararlı özeleştirinin farkına varmaktır! En önemli göstergeler düşük benlik saygısı, tatminsizlik ve genel psikolojik rahatsızlıktır.
Yıkıcı özeleştirinizin nedenlerini sorgulayın
Neden yıkıcı bir şekilde öz eleştiri yapıyorsunuz? Bunun arkasında genellikle olumsuz deneyimler, biçimlendirici başarısızlıklar ve hatta çocukluk travmaları yatmaktadır. Bunları kendi başınıza, tercihen profesyonel destekle halledin.
Güçlü ve zayıf yönlerinizi kabul edin
Kimse mükemmel değildir. Sizin de bireysel güçlü ve zayıf yönlerinizin olduğunu kabul edin. Zayıf yönlerinizin farkında olmak, doğru kararları vermenize ve kendinizi zarardan korumanıza bile yardımcı olabilir.
Kendinizi diğer insanlarla karşılaştırmayı bırakın
İnsanların aşırı derecede öz eleştiri yapmalarının yaygın bir nedeni, kendilerini başkalarıyla karşılaştırmalarıdır. Kendinizi karşılaştırmak sizi yalnızca mutsuz ve tatminsiz hale getirebilir çünkü her insanın bireysel gereksinimleri vardır.
Çifte standart uygulamayın
Başkalarında fark etmediğiniz veya çok kötü olduğunu düşünmediğiniz şeyler konusunda çok mu özeleştiriyorsunuz? İşte bu noktada eski bir atasözü devreye giriyor: Kendinize, iyi bir arkadaşınıza göstereceğiniz hoşgörü ve anlayışı gösterin.
Geçmişi kabul edin
Hemen hemen herkes hayatında derinden pişmanlık duyduğu bir karar vermiştir. Ancak, o zaman ilgili deneyiminiz olmadığı için eylemlerinizin sonuçlarını bilemeyeceğinizi unutmayın. Artık değiştiremeyeceğiniz şeyleri kabul edin ve geçmişinizle barışın.
Derya Öte Almanya’da yaşayan Türk bir ICF koçudur. Almanya Duisburg’da bulunan kendi kurmuş olduğu Derya Öte Koçluk ve Danışmanlık Akademisinde koçluk, yaşam danışmanlığı hizmetlerini yürütmekte ve aynı zamanda ICF koçluk eğitimleri vermektedir.
Hizmetlerini Türkçe ve Almanca olarak sunan Derya Öte, farklı kültürden pek çok insanın hayatlarına dokunmuş ve kişisel gelişim yolculuklarına katkı sağlamıştır.
Derya Öte ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgi almak için +491608488493 telefon numarası veya info@lifecoach-deryaoete.de mail adresi aracılığıyla iletişim kurabilir, sosyal medya hesabından etkinlikleri takip edebilirsiniz.
